نخاع

Spinal cord

فهرست مندرجات

نخاع

مخروط نخاعی

راه های نخاعی

اعصاب نخاعی

شکل خارجی نخاع

ساختمان داخلی نخاع

پرده های نخاع

ماده سفید و خاکستری نخاع

قطعات نخاعی

جریان خون نخاع

آسیب طناب نخاعی

نخاع(طناب نخاعی)

نخاع قسمتی از دستگاه عصبی است که در داخل مجرای مهره ای(vertebral canal) قرار دارد و دو سوم بالایی آن را پر می کند. نخاع به شکل استوانه ای است که طول آن 42 تا  45 سانتی متر و قطرش یک سانتی متر می باشد. در طول نخاع دو ناحیه ی متسع شده وجود دارد ٬ یکی در ناحیه ی گردنی(cervical enlargement) و دیگری در ناحیه ی کمری(lumbar enlargement) نامیده می شود. برجستگی گردنی از چهارمین مهره ی گردنی تا اولین مهره ی سینه ای کشیده می شود و مبدا شبکه ی بازویی می باشد ٬ برجستگی کمری از دهمین مهره ی سینه ای تا اولین مهره ی کمری امتداد دارد و مبدا شبکه ی کمری می باشد.

طناب نخاعی استوانه ای از بافت عصبی است که از بصل النخاع یا پیاز مغز در استخوان پس سری شروع شده و تا پایین فضای بین اولین و دومین مهره ی کمری(لومبار) امتداد دارد. سوراخ پس سری ، سوراخی است بزرگ در استخوان پشت سری که مغز و نخاع در آن جا به یکدیگر متصل می ‌شوند. طول طناب نخاعی کوتاهتر از طول ستون فقرات است. طول نخاع در مردان 45 سانتی متر(18 اینچ) و در زنان 43 سانتی متر(17 اینچ) می باشد ، همچنین ضخامت طناب نخاعی در نقاط مختلف متفاوت است ، از ضخامت ½ اینچ در نواحی گردنی(سرویکال) و کمری(لومبار) تا ضخامت ¼ اینچ در ناحیه ی سینه ای(توراسیک) متغیر است.

ضخیم شدگی ناحیه ی گردنی ، از C4 تا T1 ، و ضخیم شدگی ناحیه ی کمری ، بین L4  تا S3 می باشد. ستون فقرات با احاطه نمودن نخاع ، از طناب نخاعی محافظت می کند.

طناب نخاعی به مغز متصل بوده و قطری حدود انگشت انسان دارد. طناب نخاعی در انسان از پیاز مغز یا بصل النخاع شروع شده و تا مخروط انتهایی نزدیک اولین یا دومین مهره ی کمری(لومبار) ، در امتداد فیبری موسوم به فیلوم ترمینال پایان می یابد. نقطه ای که در آن طناب نخاعی پایان می یابد ، مخروط انتهایی نامیده شده و انتهای طناب نخاعی می باشد و نزدیک اعصاب کمری L1 و L2 قرار دارد. بعد از پایان یافتن طناب نخاعی ، اعصاب نخاعی به صورت دسته ای از اعصاب به نام دم اسب ادامه می یابند.

طناب نخاعی توسط مایعی شفاف به نام مایع مغزی-نخاعی دربرگرفته شده ، که به عنوان ضربه گیر از بافت های عصبی ظریف در برابر آسیب داخل مهره ها محافظت می کند. طناب نخاعی اساسا در انتقال سیگنال های عصبی بین مغز و سایر قسمت های بدن عمل می کند به علاوه مرکز برخی از انعکاس های بدن یا رفلکس ها می باشد ، می تواند به طور مستقل رفلکس ها(بازتاب ها) و مولدهای مرکزی الگوی حرکتی را کنترل نماید.

طناب نخاعی سه عملکرد اصلی دارد:

- به عنوان مجرا و کانالی برای اطلاعات حرکتی که در پایین طناب نخاعی حرکت می کنند می باشد.

- به عنوان مجرا و کانالی برای اطلاعات حسی که در بالای طناب نخاعی حرکت می کنند می باشد.

- به عنوان مرکز هماهنگ کننده ی رفلکس های معین عمل می کند.

طناب نخاعی راه اصلی برای اطلاعات ارتباط دهنده ی بین مغز و سیستم عصبی محیطی می باشد. آن ، متشکل از میلیون ها فیبر عصبی بوده که اطلاعات الکتریکی را از مغز به اندام ها ، تنه و اعضای بدن و بالعکس منتقل می کند. مغز و نخاع سیستم عصبی مرکزی را تشکیل می دهند در حالیکه اعصاب مرتبط کننده ی نخاع به بدن ، سیستم عصبی محیطی را تشکیل می دهند.

مخروط نخاعی(conus medullaris)

انتهای پایینی نخاع که در مقابل اولین و دومین مهره ی کمری قرار دارد ٬ به شکل مخروطی است که آن را مخروط نخاعی می نامند.

نقطه ای که در آن طناب نخاعی پایان می یابد ، مخروط انتهایی نامیده شده و انتهای طناب نخاعی است و نزدیک اعصاب کمری L1 و L2 قرار دارد. بعد از پایان یافتن طناب نخاعی ، اعصاب نخاعی به صورت دسته و استوانه ای به نام دم اسب ادامه می یابند. منطقه ی دم اسب در نتیجه ی این واقعیت شکل می گیرد که رشد طولی طناب نخاعی در حدود سن چهار سالگی متوقف می گردد ، درحالیکه ستون فقرات تا بزرگسالی به رشد طولی خود ادامه می دهد. این باعث می شود تا اعصاب نخاعی خاجی یا ساکرال در ناحیه ی فوقانی لومبار سرچشمه گیرند.

رشته ی انتهایی(filum terminalis)

رشته ی انتهایی ٬ از راس مخروط نخاعی رشته ای جدا می شود که تا سطح عقبی اولین مهره ی دنبالچه ای ادامه دارد و آن را رشته ی انتهایی(filum terminalis) یا فیلوم ترمینال می گویند. رشته ی انتهایی شامل یک بخش داخلی است که در داخل پرده ی مننژ(meninge) قرار دارد و یک قسمت خارجی که در بیرون پرده ی مننژ می باشد. در ضخامت مخروط نخاعی ٬ بطن انتهایی قرار دارد.

حد پایینی نخاع

در چهارمین ماه دوران جنینی ٬ انتهای پایینی نخاع در مقابل استخوان دنبالچه است. اما در موقع تولد ٬ انتهای پایینی نخاع در مقابل سومین مهره ی کمری می باشد. در حالیکه در اشخاص بالغ انتهای پایینی نخاع در مقابل دیسک بین اولین و دومین مهره ی کمری قرار دارد. این اختلافات از این جهت به وجود می آیند که رشد ستون مهره ای از رشد نخاع بیشتر است.

راه های نخاعی بالارو(صعودی) و پایین رو (نزولی)

اعصاب درون طناب نخاعی به صورت دسته های مختلفی به نام راه های بالارو و پایین رو گروه بندی می شوند. راههای بالارو و پایین رو نخاع یعنی راه هایی که پیام های حسی را به مغز یا پیام های حرکتی را به عضلات بدن می ‌برند به صورت گروه های تارهای عصبی جداگانه در کنار هم در طول نخاع قرار دارند و هر کدام بخشی از بافت نخاع را تشکیل می‌ دهند.

- راه های بالارو ، راه های حسی درون طناب نخاعی بوده که اطلاعاتی مانند لامسه ، گرما ، سرما ، درد و موقعیت مفصل را از عضلات بدن به مغز منتقل می کنند.

-راه های پایین رو(نزولی) ، راه های حرکتی درون طناب نخاعی بوده که اطلاعاتی را برای شروع حرکت و کنترل عملکردهای بدن از مغز به بخش های مختلف منتقل می کنند.

اعصاب نخاعی(spinal nerves)

اعصاب نخاعی 31 جفت می باشند که هریک از دو ریشه ی جلویی و عقبی درست شده اند. ریشه ی جلویی حرکتی و ریشه ی عقبی حسی می باشد. در انتهای خارجی هریک از ریشه های عقبی ٬ یک برجستگی به نام گانگلیون ریشه ی پشتی(dorsal root ganglion) وجود دارد. محل این گانگلیون ها ٬ در انتهای داخلی سوراخ بین مهره ای می باشد. در این گانگلیون ٬ اولین نورون های حسی قرار دارند. دو ریشه ی جلو و عقبی اعصاب نخاعی بعد از گانگلیون نخاعی یعنی در داخل سوراخ بین مهره ای به یکدیگر متصل شده و پس از این که رشته های حسی و حرکتی آنها با هم مخلوط شدند بار دیگر به دو شاخه ی جلو و عقبی تقسیم می شوند که در این صورت این دو شاخه ی جدید حاوی رشته های حسی و حرکتی می باشند.

از 31 جفت اعصاب نخاعی ٬ 8 جفت آن در ناحیه ی گردن ٬ 12 جفت در ناحیه ی سینه ٬ 5 جفت آن در ناحیه ی کمر ٬ 5 جفت در ناحیه ی خاجی(sacral) و یک جفت در ناحیه ی دنبالچه ای نخاع قرار دارد.

اعصاب نخاعی یا ریشه های عصبی از طناب نخاعی مبدا می گیرند و از سوراخی در هر مهره به نام فورامان برای انتقال اطلاعات از نخاع به سایر قسمت های بدن و از بدن به مغز عبور می کنند.

31 جفت عصب نخاعی وجود دارد که از طناب نخاعی منشعب می گردند. اعصاب نخاعی به ترتیب از گردن تا کمر قرار دارند و هر یک از آنها به قسمت خاصی از بدن مربوط می باشند. این اعصاب به ترتیب شامل 8 زوج گردنی ، 12 زوج سینه ای ، 5 زوج کمری و 5 زوج خاجی و 1 زوج دنبالچه‌ ای است. هر عصب نخاعی پس از آن که از نخاع خارج شد به انشعاباتی تقسیم می شود و هر شاخه از آن به بخشی از بدن منتهی می ‌گردد. اعصاب کمری و خاجی و دنبالچه ‌ای تقریبا به صورت عمودی از نخاع بیرون می ‌آیند و یک دسته تارعصبی به نام دم اسب بوجود می ‌آورند. ریشه ‌های خلفی نخاع از تارهای عصبی حسی و ریشه ‌های قدامی آن از تارهای عصبی حرکتی تشکیل شده است.

۳۱ جفت عصب نخاعی شامل:

-اعصاب گردنی یا سرویکال: این اعصاب 8 جفت هستند که از C1 تا C8 نامگذاری شده ‌اند. اولین زوج از بین استخوان پس‌ سری و مهره اطلس خارج می ‌شود. و به عضلات دست ها ، گردن و بالاتنه عصب دهی می کنند.

-اعصاب سینه ای یا توراسیک: این اعصاب 12 جفت می ‌باشند که از T1 تا T12 نامگذاری شده ‌اند و عضلات شکم و تنه را عصب رسانی می کنند.

-اعصاب کمری یا لومبار: این اعصاب 5 جفت می ‌باشند که از L1 تا L5  نامگذاری شده ‌اند.

-اعصاب خاجی یا ساکرال: این اعصاب 5 جفت می ‌باشند که از S1 تا S5 نامگذاری می‌ شوند و عضلات پاها ، مثانه ، روده و اندام های جنسی را عصب دهی می کنند.

-عصب دنبالچه ای یا کوکسیژیال: یک جفت عصب دنبالچه ‌ای که از بین مهره اول و دوم دنبالچه ‌ای خارج می‌شود.

مسیر اعصاب نخاعی

اولین عصب نخاعی گردن در وضعیت افقی قرار دارد. اعصاب بعدی به طرف پایین و خارج کشیده می شوند و هرچه به طرف پایین نزدیک می گردند تمایل آنها به پایین زیادتر می شود به طوری که اعصاب ناحیه ی کمری و خاجی(ساکرال) و دنبالچه ای به حالت عمودی قرار گرفته و منظره ای شبیه دم اسب دارند و بدین جهت مجموعه ی آنها را دم اسب(cauda equina) می نامند.

باید توجه داشت که تمامی نخاع و دم اسب به وسیله ی پرده های meaning پوشیده شده اند ٬ به طوری که مننژ تا دومین مهره ی خاجی(ساکرال) امتداد دارد. از این نقطه رشته ی انتهایی از لوله ی استوانه ای شکل مننژ خارج می شود و اکسترنال فیلوم ترمینال(external filum terminalis) را تشکیل می دهد.

پیوندهای عصبی نخاع

از کلیه ی شاخه های جلوی اعصاب نخاعی سینه ای و اول و دوم کمری ٬ رشته هایی به نام رشته های پیش گانگلیونی(preganglionic) منشعب می شوند که به گانگلیون های سمپاتیک می روند. همچنین رشته هایی از شاخه  های جلوی اعصاب دوم ٬ سوم ٬ چهارم ناحیه ی خاجی به نام پاراسمپاتیک های نخاعی منشعب می شوند که مجموعا اعصاب احشایی لگنی(pelvic splanchnic) را می سازند ٬ این اعصاب به کولون نزولی ٬ سیگموئید ٬ رکتوم و دستگاه های تناسلی و ادراری می روند.

شکل خارجی نخاع

نخاع به شکل استوانه ای است که در قسمت میانی سطح جلوی آن یک شیار عمودی به نام شیار جلوی میانی(anterior median fissure) وجود دارد. در سطح عقبی نخاع هم یک شیار عقبی میانی(posterior median sulcus) دیده می شود. در نیمه ی جلوی نخاع و در طرفین خط وسط دو شیار عمودی دیگر وجود دارد که آنها را شیارهای جلوی طرفی(anterolateral sulcus) می نامند. از این شیارها ٬ ریشه های جلوی اعصاب نخاعی خارج می شوند. در نیمه ی عقبی نخاع هم در طرفین شیار میانی دو شیار عمودی دیگر وجود دارد که آنها را شیارهای عقبی طرفی(posterolateral) می نامند. از این شیارها ٬ ریشه های عقبی اعصاب نخاعی وارد می شوند. بنابراین نخاع دارای شش شیار اصلی می باشد که در بین آنها ستون هایی به نام طناب نخاعی وجود دارند.

آسیب طناب نخاعی

 spinal cord injury

فهرست مندرجات:

آسیب طناب نخاعی

نخاع

آسیب کامل و ناقص نخاعی

علائم و نشانه ها

علل

کنترل بیماری

کاردرمانی

داروها

سلول شوان

شیوع و همه گیرشناسی

آسیب طناب نخاعی:

آسیب طناب نخاعی(SCI) ، آسیب به نخاع بوده که می تواند به ریشه های عصبی یا راه های فیبر میلین دار منتقل کننده ی سیگنال ها به مغز آسیب وارد کرده و منجر به از دست رفتن عملکرد حرکت یا حس شود. بسته به رده بندی آسیب و شدت آن ، این نوع از آسیب ضربه ای یا تروماتیک می تواند به ماده خاکستری در بخش مرکزی نخاع نیز آسیب زده ، و باعث تباه شدگی سگمنتی اینترنورون ها و نورون های حرکتی شود.

علل شایع آسیب نخاعی شامل تروما(تصادف رانندگی ، صدمات ناشی از گلوله ، سقوط از بلندی و ارتفاع ، صدمات ناشی از ورزش ، غیره) یا بیماری(فلج اطفال یا پولیومیلیت ، اسپینابیفیدا ، آتاکسی و غیره) می باشد. ممکن است نخاع در اثر بیماری و یا ضربه آسیب ببیند. در اکثر موارد آسیب نخاع به علت فشار وارد شده از مهره ‌ها می ‌باشد و در اثر این آسیب نخاع ورم کرده یا دچار خونمردگی شود. ممکن است آسیب باعث پاره شدن فیبرهای عصبی داخل نخاع شود. عفونت و یا بیماری های دیگر نیز ممکن است باعث همین نوع آسیب ها گردند. برای اینکه نخاع آسیب شدید ببیند لازم نیست که حتما قطع شود.

درمان بیماران ضایعه نخاعی بسیار پرهزینه است که بستگی به سطح ضایعه دارد ، بیماران با ضایعه کمری کم هزینه و بیماران با ضایعه گردنی پرهزینه تر هستند و این بیماران بیشتر بین سنین 15 تا 60 سال می باشند. تصادفات ، سقوط از بلندی ، مسایل جنگی و... باعث بوجود آمدن اینگونه ضایعات می شود که این گونه بیماران با ناتوانی بسیار بالا عمر طولانی هم دارند و به همین خاطر هزینه های زیادی برای خانواده و جامعه دارند. از عوارض این ضایعات مشکلات حسی و حرکتی ، مشکلات ادراری ، ناتوانی های جنسی ، زخم های بستر ، مشکلات تنفسی و عفونت ها می باشند. این ضایعات به دو شکل است یا نخاع قطع می شود یا فاصله ای ایجاد می شود که بر اثر خونریزی داخل نخاعی این مکان پر می شود و شکل دوم شایع تر است و زمانی که خونریزی جمع و جذب شد حفره ای ایجاد می شود که اجازه انتقال سیگنال ها را به سمت بالا و پایین نمی دهد. سلسله اعصاب مرکزی اساسا توانایی ترمیم ندارند و اگر سلسله اعصاب محیطی را به سلسله اعصاب مرکزی در قسمت بالا رسانده شود قدرت ترمیم پیدا می کند

آسیب های طناب نخاعی از نظر سبب شناسی(اتیولوژی) می تواند به دو گروه زیر تقسیم گردد:

-آسیب های تروماتیک یا ضربه ای

-آسیب های غیر تروماتیک یا غیر ضربه ای

زمانی که پیام های عصبی از مغز به هدف نمی رسند ، سیستم دیگر تحت کنترل کامل نمی باشد. به دنبال یک آسیب نخاعی ، پیام ها از مغز به عضلات دچار اختلال می شوند ، بنابراین حرکات ارادی تحت تاثیر قرار می گیرند. زمانی که تنها چند پیام باقی بماند ، حرکت ضعیفی بروز می کند. این معمولا زمانی روی می دهد که آسیب نخاعی ناقص باشد. زمانی که تمامی پیام ها مختل شوند ، عضله هیچ تحریکی برای حرکت دریافت نمی کند ، و هیچ حرکت ارادی نمی تواند بروز نماید. این معمولا زمانی اتفاق می افتد که آسیب نخاعی کامل باشد. عملکرد یا ناوابستگی در فعالیت های عملکردی متکی بر توانایی حرکت اعضای بدن به صورت ارادی می باشد.