درمان های مکمل ام اس:

داروهایی که برای درمان علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری ام اس استفاده می شوند در اکثر موارد تنها نوع درمان مورد نیاز نمی باشند. بسیاری ازبیماران همچنین به فیزیوتراپی ، کاردرمانی ، گفتاردرمانی و مشاوره روانپزشکی نیاز دارند.

- فیزیوتراپی: از فیزیوتراپی برای به دست آوردن عملکرد اولیه عضلات استفاده می شود. انجام بعضی تمرینات ورزشی و استفاده از تحریکات الکتریکی برای افزایش قدرت و توانایی حرکات در این موارد توصیه می گردد.

- کاردرمانی: در کاردرمانی به بیمار کمک می شود که مشکلات موجود در انجام کارهای روزمره اش را به نحو مناسبی اصلاح نماید. به عنوان مثال به بیمار توصیه می شود که از وسایل خاصی مثل وسیله گرفتن مداد ، شانه یا برس های مخصوص استفاده نماید. همچنین گاهی اوقات درمانگر به خانواده بیمار توصیه می کند که با ایجاد تغییراتی در خانه یا محل کار بیمار به وی کمک کنند تا راحت تر زندگی کند. بسیاری از بیماران مبتلا به ام اس که دچار سرگیجه و یا ضعف هستند نیاز به استفاده از توالت های مخصوص ، میله های مخصوص گرفتن و ریل های محافظ در حمام دارند.

- گفتاردرمانی: بسیاری از بیماران مبتلا به ام اس نیاز به گفتار درمانی دارند زیرا اختلال در صحبت کردن طبیعی آنها باعث می شود که کلماتی که به کار می بردند نامفهوم بوده و یا اینکه فاصله بین کلمات طولانی شده و بریده بریده حرف بزنند. متخصصین گفتار درمانی مشکل خاص هر بیمار را ارزیابی نموده و به او کمک می نمایند تا یاد بگیرند طوری حرف بزند که فهمیدن آن راحت تر باشد. همچنین برخی از تمرینات گفتاردرمانی برای بیمارانی که مشکل بلع دارند نیز سودمند است.

- مشاوره روانپزشکی: اشکال درکنار آمدن با بیماری هایی مثل ام اس منجر به بروز افسردگی و سایر اختلالات روانی می شود. بنابراین بیمار نیاز به مشاوره با روانپزشک و درصورت لزوم استفاده از دارو برای رفع این مشکلات خواهد داشت.

زندگی با ام اس:

به غیر از احتمال از دست دادن شغل به خاطر محدودیت های حرکتی که دراین بیماری وجود دارد، بیماران مبتلا به ام اس مجبورهستند که تغییرات زیادی را درنحوه زندگی خود ایجاد کنند. بسیاری از افراد وقتی تشخیص داده شده که مبتلا به ام اس هستند ، دست از فعالیت های روزمره و طبیعی خود برمی دارند درحالیکه متخصصین معتقدند که ایجاد روحیه مثبت ، انجام فعالیت های ورزشی منظم درهوای خنک و تقویت ارتباطات شخصی بیمار با افراد خانواده و دوستانش می توانند عوامل مهمی درکنارآمدن با بیماری و سبب ایجاد وضعیت بهتر در زندگی بیمار باشند.

اگر فردی تشخیص ام اس روی او گذاشته شد ، در قدم اول و مهمترین مورد حمایت خوب خانواده ، دوستان و اعضای تیم درمانی از وی می باشد تا او خود را تنها احساس نکند.

البته نکاتی را هم خود بیمار مبتلا به ام اس باید رعایت کند از جمله استفاده از یک روش صحیح و سالم برای زندگی ، مصرف منظم داروهای تجویز شده ، برنامه منظم برای فعالیت فیزیکی و ورزش ، داشتن استراحت به میزان کافی که می تواند فرد را به وضعیت بهتری از سلامت رهنمون کند. همچنین کاهش سطوح استرس فرد بیمار می تواند در کاهش علائم وی موثر باشد. همچنین اجتناب از فعالیت زیاد در محیط های بیرون خصوصا در هوای زیاد گرم که می تواند باعث تشدید بیماری شود ، لازم است. حمام سونا ، وان حاوی آب خیلی گرم ، دوش با آب گرم گرفتن همگی می توانند باعث بدتر شدن علائم شوند که پرهیز از آنها مفید به نظر می رسد.

بی رمقی و ام اس:

فیزیوتراپی می تواند برای بیماران ام اس مفید باشد. همچنین فیزیوتراپی به عنوان جزیی از یک رویکرد کلی برای کمک در کنترل علائم ام اس مانند بی رمقی (fatigue) پیشنهاد شده است. اگر چه فیزیوتراپی دامنه های وسیع و رویکردهای بسیاری داشته و ما تنها در شروع بررسی این نکته هستیم که کدام دامنه و رویکرد برای بیماران ام اس بهترین است. شواهد اینگونه نشان می دهند که برخی زمینه های فیزیوتراپی مانند تمرین های قدرتی و تمرین های هوازی منجر به افزایش توانایی در راه رفتن ، ایستادن و در واقع کاهش خستگی و بی رمقی می شوند. اما این واقعیت نیز وجود دارد که بیماران ام اس تفاوت زیادی با هم داشته و از نظر زمان ابتلا و شدت پیشرفت بیماری نیز با هم متفاوت هستند. چنین امری دلالت بر این مهم دارد که یک تمرین خاص را نمی توان برای همه توصیه نمود چون ممکن است برای برخی مفید نباشد. بنابراین مهم است که انجام تمرین ها زیر نظر یک فیزیوتراپ و با مشارکت سایر مراقبین بهداشت صورت گیرد تا هرکس متناسب با وضعیتی که دارد به انجام تمرین ها پرداخته و در طول زمان به وضعیت جسمی بهتری دست یابد. برای دستیابی به هدف فوق و دستیابی به بهترین روش تاثیر گذار روی سلامتی شخص تبادل اطلاعات ، مشورت و همکاری صریح لازم است.

رویکرد درمانی خاص با توجه به منابع موجود بین درمان گرها . تجربه درمانگر ، رجحان شخصی درمانگر و بیمار متفاوت است. درمان به اشکال مختلف می تواند پیشنهاد شود چه برای بیماران بستری چه برای بیماران سرپایی و چه تمرین های جمعی. چنین انعطاف پذیری بسیار ضروری است زیرا هر بیمار خاص و یکه است(کمتر دو بیمار کاملا مشابه وجود دارند) و نیازهایشان نیز همواره در حال تغییر می باشد.

انجام فیزیوتراپی بایستی به صورت پیوسته و بلند مدت باشد تا بهترین نتیجه را برای بیمار در بر داشته باشد در غیر این صورت نتیجه مورد نظر حاصل نخواهد شد. خود درمانی مداوم و موثر بخشی حیاتی در رویکرد به فیزیوتراپی جهت به حداقل رساندن علائم بیماری محسوب می شود ، علائمی مانند گرفتگی عضله ها ، بی رمقی ، ضعف و درد. چنین امری مستلزم درک ماهیت علائم بیماری و منطقی است که در رویکرد مدیریتی ما وجود دارد تا توانایی به کاربردن رهیافت و شیوه های مناسب را داشته باشیم. چنین دانشی نه تنها شخص را قادر به کنترل بهتر علائم بیماریش می کند بلکه باعث می گردد تا او شناخت کافی از توانایی خودش بدست آورد. آموزش نقش کلیدی در فیزیوتراپی دارد. در ارتباط با این رویکرد آنچه مهم است این است که فیزیوتراپی نباید حاکم بر زندگی فرد باشد بلکه بایستی جزیی از زندگی او گردد به این شکل که :
- در وضعیت های قرار گرفته که در آنها احساس راحتی کرده و هم ترازی عضله ها و مفاصل وجود داشته باشد مثل وقتی که روی رختخواب دراز کشیده اید یا روی صندلی نشسته اید.

- به کار بردن الگوهای حرکتی که باعث ایجاد عدم تقارن نشود یا باعث افزایش سفتی و گرفتگی عضله ها نگردد.

- مشارکت در انجام تمرین های هوازی

- استفاده صحیح از تجهیزات

اهداف اولیه ی فیزیوتراپی عبارتند از:

- تشخیص جامع نیازهای فیزیکی ، تمرکز روی وضعیت و حرکت 

- تسهیل انجام وظایف به طور مستقل

- ارائه ی مجموعه آموزشهایی در ارتباط با موضوعات: تمرین های هوازی ، حرکت و انجام امور و چگونگی حرکت به گونه ای که کمتر بیمار دچار سقوط شود.

- جلوگیری از بغرنج تر شدن وضعیت بیمار مانند در تنگا و فشار قرار گرفتن ، کوتاه شدن عضله ها و تاندون بافت ها.

- دستیابی به بهترین وضعیت تندرستی فیزیکی ، عمومی.

"نقل شده" کلمه ای است که فیزیوتراپ ها اغلب برای توصیف بهبود بدست آمده و دائمی شده در یک نفر به کار می برند ، آنها با اندازه گیری تغییرات نسبت به سنجش میزان پیشرفت بیمار در طول زمان اقدام می کنند. چنین سنجشی در نواحی کیفیت راه رفتن ، سطح تندرستی ، دامنه ی حرکات و مقدار انجام وظایف به طور مستقل صورت می گیرد. در صورتی که وضعیت بیمار به سمت بدترشدن باشد ، فیزیوتراپ ها می توانند مشخص کنند که این بدترشدن ناشی از عوامل عصبی است یا سایر عوامل.

چنین تشخیصی ضروری است زیرا محدودیت در منابع مراقبت بهداشتی به این معنی است که تمرین های مداوم بلند مدت به دشواری می تواند مفید باشد در صورتی که تغییرات مثبت به وقوع نپیوندد یا اگر پس از مدتی بهبود مورد نظر حاصل نگردد. لذا خود درمانی مداوم به وسیله ی مشارکت با فیزیوتراپ مسئله اساسی موفقیت در رهیافت درمان با فیزیوتراپی است.

بی رمقی محدود کننده زندگی 85 درصد از بیماران مبتلا به ام اس است. جدی تلقی کردن بی رمقی در ام اس ضروری بوده و بایستی به دقت با آن برخورد شود. بی رمقی ناشی از ام اس برای هر کس متفاوت است ، برای برخی بی رمقی ناشی از ام اس به مفهوم از توان افتادن است در حالی که در دیگری شدت پیدا نمودن علائم مانند مشکلات در بینایی ، اشکال در تمرکز ، حافظه ، تحرک و گرفتگی عضلات می تواند باشد. بی رمقی انجام امور روزانه را مشکل تر می نماید.

بی رمقی اولیه:

بی رمقی اولیه مستقیما ناشی از ضایعه ی وارده به سیستم اعصاب مرکزی است. پاسخ بدن نسبت به ضایعه به وجود آمده ، کم کردن واکنش و درنتیجه ایجاد بی رمقی است. بیماران مبتلا به ام اس انواع مختلفی از بی رمقی را به شرح زیر تجربه می کنند:

سستی یا بی رمقی: نوعی بی رمقی شدید که ارتباطی با انجام فعالیت فیزیکی ندارد.
بی رمقی مدار کوتاه: در دسته به خصوصی از عضلات رخ می دهد. به عنوان مثال بی رمقی در دست بعد از اینکه مدت کوتاهی کار نوشتن را انجام دهد.
بی رمقی ناشی از حساسیت به گرما: افزایش دمای بدن می تواند سبب بی رمقی شود. این نوع بی رمقی در ام اس با تغییر فصول و تغییر آب و هوا رخ می دهد اما ضمنا در اثر عوامل دیگر مانند حمام گرم گرفتن یا خوردن غذای داغ نیز رخ می دهد.

بی رمقی ثانویه:

بی رمقی می تواند ناشی از سایر عواملی که ضرورتا مربوط به ام اس نیستند باشد مانند :

اختلال در خوابیدن: اغلب ناشی از علائمی است که به مرور تسکین یافته و کمتر می شوند مثل گرفتگی عضلانی ، درد ، شتاب در ادرار در شب ها ، افسردگی ، اضطراب.
عفونت: می تواند سبب شدت گرفتن برخی علانم ام اس گردد مانند عفونت ناشی از سرما خوردگی که سبب تب و افزایش دمای بدن و درنتیجه بی رمقی در بیماران ام اس می شود.
تقلا: افزایش تقلا و حرکت فیزیکی می تواند باعث بی رمقی شود.
تاثیر دارو: داروهای زیادی هستند که سبب بی رمقی و خواب آلودگی به عنوان تاثیر جانبی می شوند ، آگاه بودن از این مسئله مهم است. اگر متوجه همبستگی بین تغییر در میزان بی رمقی با تغییر در مصرف دارویی شدید مورد را با پزشکتان مطرح نمایید.
افسردگی: می تواند ناشی از تخریب عصب و یا به دلیل تاثیر روحی تطبیق با ام اس باشد.
محیط اطراف: نور و دمای هوا در محیطی که کار می کنیم بسیار مهم هستند به این شکل که نور ضعیف موجب تلاش بیشتر چشم برای دیدن می شود و گرمای مداوم بی رمقی را شدت می بخشند.

مدیریت بی رمقی

مدیریت بی رمقی ناشی از ام اس مستلزم رویکردی هم آهنگ شده است که مشارکت فعال خانواده ، همکاران و متخصصان بهداشت را می طلبد. شاید احساس کنید که روابط شخصیتان به دلیل عدم شناخت اطرافیان از تاثیر بی رمقی بر شما تحت تاثیر قرار گرفته است.

مدیریت بی رمقی از نوع اولیه احتمالا همراه با استفاده از دارو است. تلاش زیادی باید صورت گیرد تا مناسب ترین دارو و اندازه ی آن برای شما پیدا شود. از آنجایی که بی رمقی ناشی از ام اس به دلیل ایجاد ضایعه در اعصاب است استفاده از داروی ضد بی رمقی موثر نیست.
برای برخی استفاده از داروهایی که مورد استفاده بیماران پارکینسون ، آنفولانزا و نارکولا پسی( خواب آلودگی مفرط در روز) است مفید بوده است. از آنجایی که این داروها نشان داده اند بی رمقی ناشی از ام اس موثر بوده اند ، نه به این خاطر که پزشکتان تصور می کند شما دارای این شرایط هستید

تغییر در عادات روزمره می تواند در مدیریت بی رمقی به شما کمک نماید. این تغییرات در بهترین شکل خود به وسیله ی کمک گرفتن از متخصصین کاردرمانی ، فیزیوتراپیست ها ، پزشکان عمومی و متخصصان مغز و اعصاب و پرستاران ام اس صورت می گیرد.

کاردرمانی و فیزیوتراپی:

وظیفه کاردرمانی تطبیق و تنظیم انجام کارها و تدابیر یکپارچه سازی فعالیت ها بگونه ای است که بیشترین حجم فعالیت با صرف انرژی کمتر صورت گیرد(در واقع افزایش اثر بخشی انرژی صرف شده را کاردرمانی گویند). فیزیوتراپی کمک می کند تا عضلات تقویت شده قدرمند شوند همچنین فیزیوتراپی به وانهادگی(relaxation) کمک می نماید که منجر به افزایش حرکات مفاصل و تقویت گردش خون می گردد. فیزیوتراپ می تواند تمرین های هوازی را برای شما برنامه ریزی نماید.
کارهای روزانه شما بایستی عبارت باشد از :

استراحت و آرامش: اگر بی رمقی در شما دارای الگوی خاصی است ایده آل این است که قبل از اینکه بی رمقی به اوج خود برسد استراحت کنید به این ترتیب بدن قادر به بازیابی سریعتر قدرت خود می شود. روش های مورد استفاده برای دستیابی به آرامش عضلانی نبایستی باعث انقباض در عضلات گردد زیرا موجب اسپاسم یا گرفتگی عضلات می شوند.

انجام تمرینات مناسب: تمرین های هوازی ملایم رویکردی مثبت در مدیریت ام اس است. این تمرین ها کارایی عضلات و قدرت و میزان تحمل پذیری آن ها را افزایش می دهد ، البته قبل از انجام هر نوع تمرینی لازم است با یک متخصص در خصوص نوع تمرین های مختص خود مشورت نمایید.

شیوع بیماری ام اس:

بیماری ام اس در زنان تقریب 3 برابر شایع تر از مردان است. معمولا بیماری از 20 تا 40 سالگی(در مردان کمی دیرتر از زنان) آغاز می شود ولی ممکن است در هر سنی روی دهد. تقریبا در 10 درصد موارد ، بیماری قبل از 18 سالگی بروز می کند. ام اس در سنین 2 سالگی و بعد از 80 سالگی نیز ممکن است روی دهد. در بالای 50 سالگی ، احتمال ابتلای مرد و زن تقریبا مساوی است. بالاترین میزان شیوع شناخته شده ی ام اس(250 نفر در 100000 نفر) در جزایر ارکنی واقع در شمال اسکاتلند دیده شده است و میزان بالای شیوع در سراسر اروپای شمالی ، شمال ایالات متحده و کانادا یافت می شود.

علائم بیماری ام اس:

شروع بیماری ام اس ممکن است ناگهانی یا تدریجی و بی سروصدا باشد. احتمال دارد نشانه های بیماری ، شدید باشند و یا برعکس به حدی ناچیز به نظر برسند که بیمار ماه ها یا سال ها برای درمان مراجعه نکند. در بعضی افراد مبتلا به ام اس ، بیماری در تمام طول عمر بدون علامت باقی می ماند و تنها در نمونه برداری پس از مرگ(اتوپسی) تشخیص داده می شود. در برخی موارد ، بیماری ام اس در جریان انجام ام آر آی که به منظور تشخیص بیماری دیگری به عمل آمده تشخیص داده می شود. نشانه های بیماری ام اس بسیار متغیر هستند و به محل و شدت ضایعات موجود در داخل دستگاه عصبی مرکزی بستگی دارند.

علائم بیماری ام اس شامل موارد زیر می باشد:

-از بین رفتن حس

-التهاب عصب بینایی

-ضعف

-گزگز اندام ها

-دوبینی

-عدم هماهنگی عضلات(آتاکسی)

-سرگیجه

-حمله های ناگهانی

-درد

-زوال عقلی(دمانس)

-کاهش بینایی

-فلج صورت

-ناتوانی جنسی

-میوکیمی

میوکیمی ، اختلال خوش خیمی است که با انقباض های کوتاه و خود به خود واحدهای حرکتی رشته های عضلانی شناخته می شود.

ممکن است ضعف اندام های حرکتی به شکل کاهش قدرت یا مهارت ، خستگی یا اختلال راه رفتن تظاهر کند. ضعف ناشی از فعالیت بدنی و ورزش ، نشانه مشخصه ام اس است.

سفتی عضلات ، اغلب با اسپاسم های عضلانی خود به خودی و ناشی از حرکت همراه است. بیش از 30 درصد بیماران مبتلا به ام اس دچار اسپاسم متوسط تا شدید به ویژه در ساق ها هستند که اغلب با درد همراه است و می تواند با توانایی بیمار برای حرکت یا کار یا مراقبت شخصی تداخل کند. گاهی ممکن است اسپاسم ها موجب حمایت غیرارادی از وزن بدن در هنگام حرکت شود.

التهاب عصب بینایی معمولا به صورت کاهش حدت بینایی ، ابهام بینایی ، با کاهش درک رنگ در میدان مرکزی دید تظاهر می یابد. ممکن است این نشانه ها خفیف باشند یا به سمت کاهش دید شدید پیشرفت کنند. به ندرت از بین رفتن کامل درک نور وجود دارد. نشانه های بیماری معمولا در یک چشم و گاهی در هر دو چشم وجود دارند.

تاری دید در ام اس ممکن است در نتیجه ی التهاب عصب بینایی یا دوبینی ایجاد شود.

نیستاگموس ، اغلب به طور قابل ملاحظه در چشمی که به سمت خارج حرکت می کند ، همراه با انحراف چرخشی خفیف دیده می شود.

نشانه های حسی بیماری ام اس متغیر هستند و عبارتند از: گزگز اندام ها ، احساس خزیدن حشرات ریز بر روی پوست ، احساس درد سوزشی ، کاهش حس ، کرختی یا احساس مرده بودن عضو.

عدم هماهنگی عضلات(آتاکسی) معمولا به صور لرزش های مخچه ای و تکلم منقطع بروز می کند.

اختلال عملکرد مثانه و روده علل مختلفی دارد و اغلب انواع متفاوتی از اختلال وجود دارند. توقف جریان ادرار ، با انقباض هماهنگ اسفنکتر و شل شدن عضله ی دتروسور (رشته های طولی تشکیل دهنده ی لایه ی خارجی عضلانی) همراه است.

خستگی در 90 بیماران مبتلا به ام اس دیده می شود و در نیمی از موارد ، متوسط تا شدید است.

نشانه ها از ضعف حرکتی عمومی ، توانایی محدود برای تمرکز ، بی حالی شدید ، از دست رفتن انرژی ، کاهش قدرت تحمل و احساس فرسودگی توان فرسا که بیمار را مجبور به استراحت یا خوابیدن می کند تشکیل می شوند. خستگی می تواند با افزایش دما ، افسردگی ، تلاش بیش از حد برای انجام فعالیت های اساسی زندگی روزمره یا در اثر اختلاطات خواب(مانند بیدار شدن مکرر شبانه برای ادرار کردن) تشدید شود. خستگی مرتبط با بیماری ام اس ممکن است در ساعات میانی بعدازظهر به حداکثر برسد یا درسراسر روز ادامه یابد و اغلب درمان آن مشکل است.

اختلال عملکرد جنسی در ام اس شایع است. بیماران مرد ، از ناتوانی جنسی ، کاهش میل جنسی ، اختلال احساس در آلت تناسلی ، اختلال انزال و ناتوانی در نعوظ و حفظ آن و بیماران زن ، از کرختی ناحیه تناسلی ، کاهش پاسخ اوج لذت جنسی ، کاهش میل جنسی ، ایجاد احساس ناخوشایند در هنگام نزدیکی شکایت دارند.

ضعف صورت در اثر ضایعه مسیر داخل پارانشیمی عصب هفتم جمجمه ای ممکن است به فلج صورت شباهت داشته باشد.

سرگیجه ممکن است به طور ناگهانی ظاهر شود.

کاهش شنوایی ممکن است در ام اس ایجاد شود ولی شایع است.

حساسیت به گرما ممکن است به صورت تاری یا کاهش دید یک طرفه موقتی در هنگام استحمام با آب گرم یا در زمان ورزش روی دهد.

تقریبا هر نوع نشانه ی عصبی ممکن است در بیماری ام اس ایجاد شود و اغلب این نشانه ها به سمت ناتوانی جسمی و شناختی پیشرفت می کنند. ام اس ، فرم های مختلفی به خود می گیرد و نشانه های جدید یا به صورت حمله های مجزا (در فرم های عودکننده) روی می دهند یا در طول زمان به آهستگی تجمع می یابند(فرم های پیش رونده). در بین حمله ها ، نشانه های بیماری ممکن است کاملا برطرف شوند ولی غالبا مشکلات عصبی دائمی به ویژه با پیشرفت بیماری روی می دهند.

اشکال در تکلم به صورت تلفظ نادرست کلمات در اثر اختلال کنترل عضلات ناشی از آسیب سیستم عصبی ، اشکال در بلع نیز ممکن است دیده شوند.